Deprem Neden Olur: Doğal afetlerin artması korkutucu olmaya başladı. Bir deprem, bir fay üzerindeki ani bir kayma sonucu meydana gelir. Tektonik plakalar her zaman yavaş yavaş hareket eder, ancak sürtünme nedeniyle kenarlarında sıkışıp kalırlar. Kenardaki stres sürtünmenin üstesinden geldiğinde, yerkabuğundan geçen dalgalarda enerjiyi serbest bırakan ve hissettiğimiz sarsıntıya neden olan bir deprem vardır.
Deprem Neden Olur
Türkiye’de özellikle peş peşe deprem olması geceleri uyutmuyor. İzmir’de deprem her gece sallıyor, İstanbul’da büyük deprem bekleniyor. Peki deprem neden olur merak ediyor musunuz? Türkiye’ni nen korkutucu doğal afeti depremin nasıl olduğunu inceleyelim.
Dünya’nın İç Yapısı
Dünya’nın iç yapısı 3 katmandan oluşur. En içte çekirdek, onun etrafını saran manto katmanı vardır. Her şey manto katmanındaki mağma ismi verilen erimiş kayaların yani aslında lav diye bilinen yarı akışkan maddenin hareket etmesiyle ilgilidir. Mağma içinde oluşan bu harekete konveksiyonel hareket veya konveksiyonel akıntı denir.
Manto katmanının dışını saran katı yer kabuğu mağmanın üstünde yüzer vaziyettedir. Bu durumda da mağmada ki her hareket üstündeki kabuğu sallamaktadır. Ancak depremin nasıl olduğunu daha iyi anlamak için yer kabuğunu biraz daha detaylı incelemiz gerekir.
Yer Kabuğu ve Plaka Tektoniği
Yer kabuğu kalınlığı her yerde aynı olmamakla birlikte ortalama 20 km olarak kabul edilebilir. Bu mesafe yatay yönde 2 ilçe arası kadar mesafedir. Yer kabuğu mağmayı bir bütün halde sarmaz. Kayalardan oluşan bu kabuk levhalara ayrılmıştır. Tıpkı denizin üstüne bırakılmış onlarca tahta levha gibi, yer kabuğu parçalara ayrılmıştır. Bu parçaların her biri ayrı ayrı hareket eder. İşte bu harekete plaka tektoniği deriz. Depremi yapan güç işte tam da budur.
Plaka Tektoniği ve Deprem
Lisede coğrafya dersinde iç kuvvetler başlığında bir ünite vardı. Bu ünitede bahsedilen 4 tane iç kuvvetten biri depremdir. İç kuvvetlerin hepsinde tektonik hareketler kavramını duymuşsunuzdur. İşte bu tektonik kuvvet depremi oluşturuyor.
Altındaki mağmanın konveksiyonel akıntılar yapmasından dolayı hareket eden levhalar deprem oluşturuyor. Plaka tektoniği adı da verilen bu hareketler yer yer büyük depremler de oluşturuyor. Bu tamamen fay adı verilen kırıklarla ilgilidir. Çünkü levhaların sınırları fay hattıdır ve deprem merkezidir. Bütün sınırlar boyunca faylar görülür. Ayrıca sadece levha sınırları değil, her bir levhanın kendi içinde de bir sürü fay vardır. İşte bu fay hatları hareketlenince kırılma büyüyor ve deprem oluşuyor. Eğer kırılma hareketi kuvvetliyse büyük deprem oluşuyor.
SONUÇ
Yer yüzünün her yerinde fay hattı yoktur. Fay hatlarının olduğu yerler deprem açısından risklidir. Türkiye’de 3 büyük fay hattı vardır. Kuzey Anadolu Fay Hattı bunlardan en tehlikeli olanıdır ve Marmara Bölgesi’ni tehdit eder. Doğu Anadolu Fay Hattı da Kuzey Anadolu Fay Hattı gibi doğrultu atımlı hareketler içerir. İzmir’in sürekli sallanmasına sebep olan hat ise Batı Anadolu Fay Hattıdır. Bu hat diğerlerine göre daha küçük depremler üretse de yine de yıkıcı depremler üretmektedir. Ancak bu fay zonu çok daha hareketlidir. Bu yüzden Türkiye’de küçük depremlerin çoğu Ege Bölgesi’nde olur.
Doğal Afet Nedir ve Özellikleri Nelerdir?